Japan telt ruim 14.000 eilanden. Yakushima is er daar maar één van. En eigenlijk niet zo heel groot. Toch is dit eiland niet zomaar inwisselbaar met tal van andere. Wat maakt dit Yakushima heel bijzonder? Zijn het de cederwouden? De schat aan geneeskrachtige kruiden? Óf komt het door de grote trefkans op Kodama en doordat hier de Deergod uit Mononoke is geboren?
Yakushima (Japans: 屋久島) is een eiland dat behoort tot de Osumi-eilanden (de noordelijke Ryūkyū-eilanden in het zuiden van Japan). Het eiland hoort tot de prefectuur Kagoshima op Kyūshū en ligt er ongeveer 60 kilometer ten zuidwesten van. Op het eiland bevindt zich de gelijknamige gemeente Yakushima. Het eiland beslaat een oppervlakte van 500 km², Ter referentie: het grootste Nederlandse waddeneiland Texel, is met ca. 160 km² ongeveer drie keer zo klein als Yakushima. Het hoogste punt van het eiland is de berg Miyanoura-dake (1935 m). Het eiland is bedekt met een dicht woud met reusachtige oude bomen zoals de cryptomeria, Japanse ceder of ‘sugi’ en rhododendrons. Het is grotendeels ondoordringbaar en onbebouwbaar en men woont dus vooral langs de kust: in 2008 telde het eiland ongeveer 13.500 inwoners.
Unieke biodiversiteit
De eeuwenoude cederbossen zorgen voor een unieke biodiversiteit. Een overvloed aan rheofyten en epifyten hebben zich aangepast aan de hoge regenval van meer dan 8000 mm per jaar en de daaruit voortvloeiende vochtige omgeving. Rheofyten doen het in snelstromend water in een omgeving waar weinig andere organismen kunnen overleven. Watermos of lidsteng zijn voorbeelden die we in Nederland ook kennen. Epifyten zijn organismen die op levende bomen groeien zonder hieraan voedingsstoffen te onttrekken (in tegenstelling tot parasieten). Denk gerust aan boommossen, orchideeën en bromelia’s.
Yakushima herbergt ruim 1900 verschillende planten, 16 soorten zoogdieren en 150 soorten vogels. Een aantal dieren is endemisch: ze komen alleen hier voor. Het Japanse sika-hert dat we kennen van Nara heeft hier een eigen ondersoort: het Yakushika-hert en ook de makaak, de aap die we kennen van het (letterlijk) bosbaden, ziet er hier nét even anders uit en heet dan ook de Yakushima-makaak.
“Eiland van Geneeskunde”
De letterlijke betekenis van de naam van het eiland is Yaku (屋久): medicijn of geneeskunde, en Shima (島): het Japanse woord voor “eiland”. Dit ‘Eiland van de Geneeskunde’ is historisch genoemd naar de grote hoeveelheid medicinale kruiden die op het eiland groeien, zoals paarse kurkuma. Deze gajutsu vormt het meest beroemde medicinale exportproduct, al meer dan 400 jaar wordt het hier geteeld en verwerkt tot poeder voor een gezonde maagklachtenvrije spijsvertering. Daarnaast ook botanbofu, een venkelsoort die ‘Langlevensgras’ genoemd wordt, getto of schelpgember: een geurige plant waarvan de bladeren worden gebruikt om een verfrissende kruidenthee te maken en yomogi (bijvoet), vast onderdeel van de Japanse volksgeneeskunde, te vinden op het hele eiland en ingezet om zijn ontgiftende eigenschappen.
Sinds 1993 staat een groot deel van het eiland op de UNESCO Werelderfgoedlijst vanwege deze unieke natuurelementen. Een bezoek aan Yakushima is dan ook volledig de moeite waard. Die ‘moeite’ is dan een pittig lange treinreis met de shinkansen vanaf Osaka door Honshu en Kyūshū, gevolgd door een bootreis van circa 3 uur. Je zou ook per vliegtuig kunnen gaan, maar wie dit groene paradijs zo wil houden, overweegt dat natuurlijk niet eens.
Mononoke-eiland
Dé reden om Yakushima te bezoeken is voor sommigen nog een geheel andere. Het eiland was de belangrijkste inspiratiebron voor de Studio Ghibli-film Princess Mononoke (1997). Regisseur Hayao Miyazaki en zijn team bezochten het eiland meerdere malen om de weelderige, met mos bedekte bossen te schetsen. Als je érgens Kodama-bosgeestjes zou kunnen treffen is het hier. Hier is de deergod geboren, dat kan niet anders. Miyazaki was al in 1983 begonnen om het verhaal en de personages voor uiteindelijk Mononoke Hime te ontwikkelen. Dat resulteerde in een voorloper: Shuna’s Journey. Er werd jaren getwijfeld, geschaafd, getekend en gegumd. Pas na het bezoek van Miyazaki aan Yakushima viel alles op zijn plaats.
Bij uitgave was Mononoke Hime de duurste anime ooit gemaakt. De productiekosten bedroegen 2,4 miljard yen. Het werd de meest succesvolle Japanse film aller tijden (in Japan en daarbuiten), totdat het succes overstegen werd door Miyazaki’s Spirited Away. In Japan alleen bracht Mononoke Hime meer dan 150 miljoen dollar op aan kaartverkoop.
Hieronder volgen de beschouwingen van een recent bezoek aan Yakushima. Na een aantal bezoeken aan de Kanto en Kansai regio (Tokyo, Osaka en Kyōto) wilde onze ‘correspondent ter plaatse’ ook eens proeven van meer ruraal Japan. Aangezien hij ondanks het succes van Spirited Away volhoudt dat Mononoke Hime toch geldt als dé meest indrukwekkende film van Studio Ghibli, móést het Yakushima worden.
Tijd om de eerste rit met de shinkansen/bullet train te maken! Ik heb op advies van vreemden op internet de dag van tevoren mijn JRPass geactiveerd, waar ik 7 dagen onbeperkt mee mag treinen. ‘Reserveer je stoel één dag van tevoren’, zeiden ze, ‘er is sowieso nog plek!’ Mooi niet: de trein die ik had uitgekozen zit al helemaal vol. Les geleerd, vanaf nu reserveer ik mijn ticket voor de volgende trein het ogenblik dat ik aankom op de plaats van bestemming. Er is gelukkig geen nood, ik moet alleen 2 uur eerder opstaan dan ik had gewild.
De trein zoeft in vier uur helemaal naar Kagoshima, aan de zuidkust van Kyushu, het onderste grote eiland van Japan. Vanaf daar neem ik de ‘raketboot’ en ben ik nog eens 3 uur later op Yakushima. Ik heb tijdens de reis geen idee dat we een tussenstop maken op een ander eiland en als ik met al mijn spullen de boot af stap lijkt het eigenlijk helemaal niet zo op de plaatjes. Bovendien staat er even verderop: ‘Welcome to Tanegashima!’ Vijf seconden lang vraag ik me af hoe ik in hemelsnaam alsnog op de verkeerde boot ben gestapt, maar dan bedenk ik me dat het de volgende halte moet zijn en kan ik net op tijd weer terug aan boord. De bemanning (en de passagiers voor mij) kunnen er gelukkig om lachen.
Eenmaal aangekomen op Yakushima maakt het eiland de verwachtingen meteen waar. Yakushima diende als inspiratie voor Hayao Miyazaki’s meesterwerk Princess Mononoke, een animatiefilm van studio Ghibli. Mysterieuze wolken liggen over de beboste bergtoppen waar de zon achter aan het onder gaan is. Alle bomen en planten zijn hier heel groen en het ruikt gedurende mijn hele verblijf alsof het net heel hard geregend heeft.
Het guesthouse is een half uurtje lopen en ik ga nog even langs de supermarkt naast de haven omdat ik vermoed dat het zomaar eens de enige zou kunnen zijn. (Mijn vermoeden klopt!) Eenmaal aangekomen tref ik een enorme bungalow met 15 kamers en een vertrek voor het personeel in het midden.
Ik heb Yakushima nog kort voor ik vertrok toegevoegd aan mijn reisschema; het leek me eigenlijk een beetje te ver van de rest van mijn bestemmingen. Ik heb wel nog veel research gedaan naar de hikes die ik wil gaan lopen, maar heb een beetje onderschat hoe gemakkelijk je je over het eiland verplaatst. Ik heb gelukkig nog wel gepind, maar de bussen op Yakushima accepteren alleen ‘old style’ yen briefjes, omdat de nieuwe briefjes te breed zijn voor de wisselautomaten in de bus. Mijn Suica pas kan ik sowieso niet gebruiken en mijn creditcard wordt ook nergens geaccepteerd. Gelukkig kunnen ze me in het guesthouse helpen met het uitzoeken van de bus. Mijn wens om ook ruraal Japan te zien komt in ieder geval uit.
Jōmon Sugi
Ik heb twee hikes gepland, waarvan ik de mooiste voor het laatst wil bewaren. Bovendien gaat het woensdag regenen en donderdag niet. De eerste tocht leidt naar Jōmon Sugi, een Japanse cederboom die al 7000 jaar oud zou zijn. Op internet (en in het guesthouse) word ik een beetje bang gemaakt dat deze tocht zo’n 10 uur zou duren. De enige bus vanaf het guesthouse vertrekt om 04:34 om zoveel mogelijk in het daglicht de wandeling te kunnen voltooien. Aangezien het de hele dag zal gaan regenen vraag ik het personeel in het guesthouse of het gevaarlijk is, maar dat weten ze eigenlijk niet. Ik besluit te gaan en ik kan altijd nog terug als het niet te doen is.
De volgende dag sta ik om 04:20 op de bus te wachten. Om 04:32 rijdt een bus me straal voorbij en denk ik dat ik mijn enige kans om er op tijd te geraken heb gemist, maar gelukkig komt de daadwerkelijke bus om 04:34 natuurlijk gewoon aan. Bij de overstap op de bus die naar het begin van de trail gaat begint het al wat harder te regenen en als we met die bus een reeks haarspeldbochten hebben gehad zijn we er eindelijk. Uitstellen heeft geen enkele zin, dus ik ga vertrekken!
Het eerste deel van de hike is een houten pad over een oude spoorlijn die vroeger werd gebruikt door houthakkers. Je moet goed uitkijken nu het nat is en er is een aantal bruggetjes zonder houvast. Het pad leidt door tunnels en mistige bossen en in de verte hangen de wolken weer over de bergen. Ik ben de enige buitenlandse toerist en voor Japanse standaarden zijn mijn benen lang en het duurt niet lang voordat ik de grote groep vooruit ben. Er is één Japanse jongen die ook steeds bij mij in de buurt is en we staan steeds samen te wijzen naar wat er allemaal te zien is. Hij stelt zich voor als Katsu-san, hij is ook voor het eerst op Yakushima. (Ik ben toch wel erg blij met het beetje Japans wat ik kan spreken en vooral verstaan!) Bovendien is het niet overal even duidelijk welk pad je moet nemen omdat de bewegwijzering alleen in het Japans is. Katsu-san is gelukkig nooit ver weg en vertelt me welke kant we op moeten.
Na een uur of twee stel ik vast dat mijn hiking gear (op mijn Blundstones na) ongeveer twee uur lang waterdicht is en daarna water begint door te laten. Het is gelukkig niet koud dus ik ga door. Gelukkig maar, want even later zie ik een familie apen lopen! Op tweederde is een nogal steil en glibberig stuk met hier en daar een provisorisch trapje, waarvan ik later hoor dat het bedoeld is om je af te schrikken. Het valt gelukkig mee en na 600 meter wordt het pad weer enigszins begaanbaar. Onderweg kom ik langs een aantal andere hele oude en grote ceders en een stomp van wat een gigantische boom moet zijn geweest, waar nu een kleine schrijn in staat.
Na drie en een half uur doemt ineens Jōmon Sugi op! Het regent en stormt inmiddels nogal hard, dus ik blijf maar vijf minuutjes hangen, maar een imposante boom is het zeker. Katsu-san komt ook net aan en we zijn allebei verbaasd dat het nog zo vroeg is. Op de terugweg passeer ik de Japanners die nog volhouden en wens ze succes. Terug op de houten spoorlijn loopt er als ik de hoek om kom ineens een hertje de brug op. Even later ook haar vriendje en ik sta even te kijken hoe ze oversteken en de helling op lopen.
Eenmaal beneden blijkt dat de eerste bus wel pas gaat na het minimale aantal uren wat er voor de hike staat, maar een stel Amerikanen dat halverwege is omgekeerd heeft een taxi gebeld. Er kunnen nog 5 mensen bij en ik ben één van de gelukkigen. De taxi brengt ons naar de bushalte beneden de berg en als een stel Japanners ziet dat ik te voet verder ga vragen ze of ik mee wil in hun huurauto. Dat wil ik wel! Onderweg vragen ze of ik de top heb bereikt en of ik het leuk vond. Ik laat een foto van het hert zien en zeg dat ik Yakkul heb gezien, het (soort van) hert uit de animatiefilm. Wat wel grappig is; elke keer dat ik zeg dat ik groot fan ben van Ghibli films reageert de Japanse tegenpartij verbaasd en roepen ze uit dat zij zelf ook enorm fan zijn. Ze zetten me af bij mijn guesthouse waar ik nu een stuk eerder terug ben en dus lekker de was kan doen.
Taiko Iwa
Na een uitstekende warme douche en nachtrust is het de volgende dag tijd om de klim naar Taiko Iwa (drum rock) door het Shiratani ravijn te maken. Een deel van dit gebied is een UNESCO World Heritage site en onderweg kom je door het bemoste bos waar de film op is gebaseerd. Twee Australiërs die ook in het guesthouse verblijven gaan ook en hebben een huurauto dus ik vraag of ik mee mag. ‘No problem mate!’
Met de soundtrack van de film op full blast maak ik de tocht langs watervallen, rotsen en beland ik uiteindelijk in het beroemde bos. Nou ben ik misschien een beetje bevooroordeeld (ik heb die film misschien wel 10 keer gezien), maar het is inderdaad schitterend. Ik heb zelf mijn eigen Kodama meegenomen voor het geval ze zich niet zouden laten zien en daar willen de Japanse toeristen ook wel een fotootje mee. Bovenaan het laatste stuk van de trail is Taiko Iwa (drum rock) met een fantastisch uitzicht over het eiland. Verschillende kleuren groene bomen en hier en daar roze kersenbloesems zover je kunt kijken.
Eenmaal beneden duurde deze hike ook een stuk korter dan wordt aangegeven, maar ik heb tegenwoordig natuurlijk ook stevige hardloop benen Hetzelfde probleem doet zich echter weer voor: de bus komt pas over twee uur. Ik waag het erop op de parkeerplaats en toevallig komen er net twee Nederlanders en een Duitse de berg af. ‘Geen probleem, stap in!’ Ze zetten me af in Miyanoura, waar ik eigenlijk iets wilde eten maar waar alles potdicht zit tot de avond. De winkels die open zijn hebben briefjes in het raam waar op staat dat ze geen souvenirs verkopen. Het lijkt alsof ze op dit eiland nog niet echt ingesteld zijn op (buitenlandse) toeristen. Gelukkig is het een mooi plaatsje om doorheen te wandelen en ontmoet ik een kat.
Eenmaal terug in Anbo, waar ik verblijf, vier ik mijn prestaties met de beste sushi en sashimi die ik tot nu toe heb gegeten. Yakushima is een prachtig eiland en ik ben blij dat ik toch heb besloten om te gaan. Ik wilde graag zien hoe het er buiten de grote steden uitziet en dat is gelukt. Je waant je in het Japan van 50 jaar geleden en de natuur is adembenemend!
Natuur óf Ghibli?
Yakushima heeft Miyazaki geholpen en geïnspireerd. Omgekeerd heeft de film Mononoke Hime ook het eiland een goede dienst bewezen. Menselijke activiteit mag nooit ten koste gaan van de natuur en moet de kami niet storen. Wie Yakushima bezoekt vanwege de adembenemende natuur weet Ghibli niet ver weg en wie er voor de kodama komt, kan niet anders dan begrijpen dat ze hier wonen. Natuur én Ghibli.
6 april 2026