Het is al dagen buiten warm om niet te zeggen heet. Het leven overdag komt zo’n beetje tot stilstand en de nachten kunnen niet gebruikt worden om bij te slapen. De temperaturen doen denken aan de Japanse zomer. Hoe houden ze het daar toch vol? Met berusting, maar ook met tal van slimme oplossingen waar we hier wellicht ook mee uit de voeten zouden kunnen.

Zojuist geeft het KNMI aan dat vanaf middernacht in acht provincies in Nederland code rood zal gelden vanwege de verwachte extreme hitte. Het is voor het eerst dat het KNMI dit hoogste waarschuwingsniveau voor gevaarlijk weer in Nederland afgeeft vanwege hitte. Het is Code Rood: Ga alleen naar buiten als het echt nodig is. Het wordt gevaarlijk weer, weer dat maatschappij-ontwrichtend kan zijn vanwege de grote kans op letsel, schade en grote overlast. Ook in België en Frankrijk werd deze waarschuwingscode de afgelopen dagen meermaals afgegeven. Het is geduldig zijn, afzien. Mogelijk krijgen we volgende week weer ander weer.

In Japan duurt de zomerhitte echter de zomer lang. Japan ziet haar traditionele indeling in vier gelijke seizoenen langzaam maar zeker veranderen naar twee. Globale opwarming zorgt er voor dat het voorjaar en de herfst steeds korter worden. De kersenbomen bloeien steeds vroeger en de esdoorns kleuren veel later, pas in november, rood.

Japan is al veel langer gewoon aan barre temperaturen. Het land koelt met de hand én elektronisch: de airco-dichtheid is nergens ter wereld zo groot als in de grote steden als Tokyo en Osaka. Kantoorwerkers en thuiswoners zitten goed. Chauffeurs ook. Maar wie een baan buiten heeft, moet wat bedenken om het vol te kunnen houden.

Japan kent heel wat leef- en gedragsregels. Een aantal is formeel, een aantal op basis van afspraken. Zo loopt er bijvoorbeeld niemand in korte broek. Wij kijken al scheef wanneer een collega het waagt om in shorts op het werk te verschijnen, maar in Japan zien we ze zelfs niet op straat. Kom nou, dat is gewoon ondenkbaar! Deels is het gewoon “not done”, deels ook heeft dat te maken met veiligheid en herkenbaarheid. Een kantoormens is herkenbaar door zijn of haar (mantel-)pak, een arbeider/bouwvakker/politiemens moet zijn of haar benen heel houden en via de werkkleding duidelijk herkenbaar zijn voor collega’s of het publiek.     

Van de hoed, vooral de rand

Huizenbouw gaat in de zomer onverminderd door. Daar horen bouwhelmen bij. Vroeger werden op het land strohoeden met brede rand gebruikt, maar op de steiger is dat niet veilig en dus ook niet toegestaan. Er zijn twee ingenieuze oplossingen in gebruik. Een natte doek om het hoofd geknoopt onder de hard-hat levert al heel wat verkoeling op. Een tweede ook hier bruikbare oplossing is het gebruik van een brede strorand met een uitsparing voor de bouwhelm. Deze tarekasa (どうぞ) wordt – zuigend – over de helm geschoven en beschermt het gezicht, hals en de nek tegen de zon. In onderstaande video zien we de “strorand-helm” in gebruik door gespecialiseerde timmerlieden (daiku) die een tempel renoveren – in de brandende zon. (Van harte aanbevolen: het verslag van het proces, niet het werken in de zon).

Japanse zomer met Fan-jakketo

Een andere oplossing om buitenwerkers te ondersteunen is het gebruik van hesjes die wel wat weg hebben van bodywarmers. Deze dikke koelvesten of fan-jakketo (ジャケット) hebben op de rug ventilatoren die het bovenlijf koel houden. Door lucht in de jas te blazen, zorgen de ventilatoren voor een persoonlijk microklimaatje met een zacht briesje, waardoor het in het vest koel blijft, zelfs bij hitte en extreme vochtigheid. Al in 1988 werden de eerste koelvesten ontwikkeld. Gepensioneerd Sony-ingenieur Hiroshi Ichigaya bedacht en ontwikkelde een energiezuinig, want individueel, koelsysteem in de vorm van deze ventilatorjas. In 2004 werd het vest op de markt gebracht via zijn onderneming Kuchofuku, wat letterlijk “kleding met airconditioning” betekent. De eerste modellen vertoonden kinderziektes en hadden vooral een korte batterijduur, maar inmiddels brengen ook grote toeleveringsbedrijven voor de bouw als Makita de vesten graag en met succes op de markt.

AIRism van Uniqlo

Kledingreus Uniqlo levert ook een bijdrage aan het kunnen blijven functioneren ondanks de hitte. Een deel van hun kledinglijn wordt gefabriceerd onder het concept AIRism. AIRism maakt gebruik van een ademende en vochtafvoerende stof. Het materiaal is ontworpen om transpiratievocht snel te absorberen en extreem snel te drogen. Hierdoor voelt kleding de hele dag door licht, koel en fris aan, tijdens warme zomerdagen of intensieve inspanning. De ultradunne kleding draagt comfortabel en blijft dus niet aan je huid plakken. Een speciale afwerking gaat zelfs geurtjes tegen. Inmiddels is er een hele kledinglijn beschikbaar: van hemden en boxers, maar ook T-shirts, jurken en poloshirts. Zeker niet perse alleen voor de bouwvakker ontwikkeld.

Japan heeft zich al heel lang geleden aangepast aan de warme zomer en steeds innovaties bedacht om de hitte te lijf te gaan. Al voor de airco (en de daarvoor benodigde stroom) werden huizen zo gebouwd dat er een natuurlijke ventilatie doorheen blies. Strohoeden werden door alle rijstboeren benut. Schaafijs wordt er al sinds de 11e eeuw verkocht, en ook de natte doek om het hoofd geknoopt (of om de hals) vindt iedereen in Japan heel gewoon, want traditie. Zij weten dat een paraplu ook als parasol gebruikt kan worden en iedereen heeft in de zomer wel een waaier (uchiwa) bij zich om koelte toe te wuiven. Gewoon van kunststof, vaak voorzien van reclame en aangereikt op straat, maar gebaseerd op eeuwenoude traditionele voorbeelden. Kan gewoon in de tas naast de laptop, of in de broekband op de rug. En, naast traditionele of nieuwerwetse oplossingen, elke twintig minuten een koel glas water drinken is natuurlijk ook een best idee.

Japan heeft zich dus aan weten te passen. Dat gaan wij ook doen. En zelfs moeten, mogelijk met deze en andere beproefde voorbeelden uit Japan.